Το σημείωμα της σύνταξης

«Η κρίσιμη στιγμή στην εξέλιξη της ανθρωπότητας αέναα διαρκεί. Για τούτο και τα επαναστατικά κινήματα του πνεύματος, που διακηρύσσουν ότι όλα τ' άλλα είναι ξεπερασμένα, έχουνε δίκιο γιατί τίποτα ακόμη δεν έχει επιτευχθεί.»*

Η καφκική αγωνία για το τι μέλλει γενέσθαι έχει φτάσει στο αποκορύφωμά της. Είναι, όμως, καλά κρυμμένη πίσω από τον ατομικό φόβο και το άγχος της καθημερινότητας. Ο σύγχρονος άνθρωπος αδυνατεί να αντιληφθεί και πνευματικά τη σύνολη ύπαρξή του και περιορίζεται στην υλιστική επιβίωση και τις χρησιμοθηρικές έγνοιες. Επιπλέον, καθώς κανένα πράγμα που ανήκει στον εξωτερικό κόσμο δεν μπορεί να διορθώσει τις ελλείψεις του ψυχικού κόσμου, όλες οι παραπάνω υποκατάστατες συμπεριφορές αναγκαστικά αποτυγχάνουν στο να δώσουν νόημα ζωής. Το παρόν είναι ήδη απενοχοποιημένα ελαφρό και ξεπερασμένο και οι πολλοί έχουν αφεθεί στο μέλλον που χαράσσουν ερήμην τους οι λίγοι.

Η κατάσταση που σήμερα συγκεχυμένα περιγράφουμε με τη λέξη «κρίση» δεν είναι παρά η κορυφή ενός παγόβουνου του οποίου μόλις τώρα άρχισε να γίνεται αντιληπτή η καταστροφική πορεία. Έχουμε εγκλωβιστεί μέσα στο κανάλι των κατευθυνόμενων ειδήσεων και της ελεγχόμενης καταστροφολογίας, αποδεχόμενοι μια σταδιακή, χειρουργικά ελεγχόμενη, χειραγώγηση της ζωή μας. Το χειρότερο όμως είναι πως είμαστε αυτόχειρες.

Η πολιτιστική παρακμή όμως σοβεί από παλιά. Η κοινωνία έχει χάσει, μοιάζει να μην μπορεί να έχει, να μη θέλει να έχει τη δυνατότητα του συλλογικού επιτεύγματος, της συλλογικής δημιουργικής δραστηριότητας. Εδώ βρίσκεται και η πολιτισμική μας παρακμή. Μπορεί για όλα πράγματι να «φταίει η πεταλούδα», αλλά πριν το αποδεχτούμε πρέπει πρώτα να το ψάξουμε.

Δεν είναι τυχαίο που, στην πανανθρώπινη συνείδηση, ο πολιτισμός ταυτίζεται με το συλλογικό επίτευγμα. Για να υπάρξει όμως συλλογικό επίτευγμα, χρειάζεται η κοινωνία να μπορεί να αυτοπροσδιορισθεί ως ένας συλλογικός εαυτός, ως «εμείς». Από αυτό το «εμείς» προκύπτουν οι αξίες, τα ιδανικά, άρα τα κίνητρα και οι σκοποί. Καταλαβαίνουμε όμως, πως η συγκρότηση ενός τρόπου με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως κοινότητα δεν είναι κάτι που χαρίζεται αλλά κάτι που δημιουργείται.

«Δοκίμαζε τον εαυτό σου μέσω της ανθρωπότητας. Κάνει τον αμφισβητία ν' αμφισβητεί, τον πιστό τον κάνει να πιστεύει.»*

Η «κρίση» δεν θα λυθεί προσθέτοντας μερικά ακόμη δις στους προϋπολογισμούς. Η λαϊκή σοφία ξέρει πως τα χρήματα δεν φέρνουν την ευτυχία. Είναι, λοιπόν, άμεση ανάγκη να κινητοποιήσουμε όλες τις πνευματικές δυνάμεις που μας έχουν απομείνει και να αλλάξουμε πορεία. Αντί για καταναλωτές κονσερβοποιημένης πληροφορίας ας γίνουμε παραγωγοί πρωτόλειας σκέψης εγκαταλείποντας τη σύγχυση του ετεροκαθορισμού.

Είναι εκρηκτική η εποχή που εν «απορία», ως αμηχανία αλλά και με τη σωκρατική έννοια που καλεί στη διερεύνηση της λύσης, ζούμε. Όμως, ήδη στο τέλος αυτής της εποχής, μπορούμε να διακρίνουμε τις πρώτες στιγμές γέννησης της νέας που οφείλουμε να καθορίσουμε και να διεκδικήσουμε. Άλλωστε, αυτό τονίζει και η κατά Ιπποκράτη αμφίσημη απόδοση του όρου κρίση «ως μια παροξυσμική στιγμή μιας ασθένειας που μπορεί να οδηγήσει είτε στο θάνατο είτε σε μια διαδικασία ίασης μέσα από μια ευεργετική αντίδραση που προέρχεται από την ίδια την κρίση». Κι ας είναι συνειδητή απόφαση του καθενός ποιο δρόμο θα διαλέξει.

«Το πνεύμα ελεύθερο γίνεται όταν παύει πια στήριγμα να 'ναι»*

fainomeno [at] ekl.lu

*: Φράντς Κάφκα, Αφορισμοί, Εκδόσεις Ερατώ.